آیا شیلاجیت واقعاً میتواند سلامت شما را بهبود دهد؟
نوشته: آلنا کلارک (PhD)
بازبینی پزشکی: آلیسون هریس (متخصص تغذیه)
نکات کلیدی
- شیلاجیت (سلاجیت) ممکن است با مهار پروتئینهای مضر در مغز، روند پیشرفت آلزایمر را کند کند.
- مصرف شیلاجیت میتواند به افزایش تعداد اسپرم و بهبود کیفیت آن کمک کند.
- شیلاجیت ممکن است به کاهش کلسترول و تریگلیسرید و در نتیجه کاهش خطر بیماری قلبی کمک کند.
شیلاجیت، یک مکمل طبیعی با سابقهای در طب سنتی، بهعنوان مادهای با قابلیت کمک به مشکلاتی مانند پیشرفت آلزایمر، مدیریت کلسترول و بهبود تعداد اسپرم مطرح شده است. با این حال، برای تأیید قطعی این مزایا به شواهد علمی قویتری نیاز است.
۱. آیا شیلاجیت میتواند روند آلزایمر را کند کند؟
شیلاجیت حاوی آنتیاکسیدانی به نام اسید فولویک است. یک مطالعه در سال ۲۰۱۲ نشان داد که این ماده ممکن است از تجمع پروتئین «تاو» جلوگیری کند؛ پروتئینی که در تشکیل گرههای عصبی مرتبط با آلزایمر نقش دارد.
در مطالعهای دیگر (۲۰۱۲) روی ۱۶ فرد مبتلا به آلزایمر احتمالی، کاهش کمتر در تواناییهای شناختی (مانند گیجی و کاهش حافظه) طی ۲۴ هفته مشاهده شد. البته در این مطالعه ترکیبی از شیلاجیت و ویتامینهای گروه B استفاده شده بود.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که برای تعیین نقش دقیق شیلاجیت در آلزایمر، تحقیقات بیشتری لازم است.
۲. آیا باعث افزایش تعداد اسپرم میشود؟
یک مطالعه در سال ۲۰۱۰ روی ۳۵ مرد نابارور نشان داد که مصرف ۱۰۰ میلیگرم شیلاجیت فرآوریشده، دو بار در روز به مدت ۹۰ روز، باعث افزایش قابلتوجه در:
- تعداد کل اسپرم
- سلامت اسپرم
- تحرک اسپرم
شد.
۳. آیا میتواند کلسترول را کاهش دهد؟
در یک مطالعه کوچک در سال ۲۰۰۳، ۳۰ نفر شرکت داشتند:
- گروه اول (۲۰ نفر): روزانه ۲ گرم شیلاجیت به مدت ۴۵ روز
- گروه دوم (۱۰ نفر): دارونما
نتایج نشان داد که در گروه شیلاجیت:
- کلسترول و تریگلیسرید کاهش یافت
- وضعیت آنتیاکسیدانی بهبود پیدا کرد
اما تغییری در فشار خون، ضربان قلب یا وزن مشاهده نشد.
همچنین یک مطالعه حیوانی جدیدتر نشان داد که شیلاجیت میتواند چربی خون، قند خون و آسیب کبدی را کاهش دهد. با این حال، تأیید این نتایج در انسان نیازمند مطالعات بیشتر است.
۴. آیا به کاهش بیماری ارتفاع کمک میکند؟
شیلاجیت برای کاهش علائم ارتفاعزدگی مانند:
- بیخوابی
- سردرد
- تهوع
- خستگی
استفاده میشود.
این بیماری به دلیل کمبود اکسیژن رخ میدهد و شیلاجیت ممکن است با رساندن اکسیژن به عضلات، علائم را کاهش دهد. البته بهطور کامل از آن جلوگیری نمیکند.
۵. آیا تولید کلاژن را افزایش میدهد؟
کلاژن یک پروتئین مهم برای سلامت پوست، استخوانها، عضلات و مفاصل است و با افزایش سن کاهش مییابد.
یک مطالعه ۸ هفتهای نشان داد که مصرف روزانه ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ میلیگرم شیلاجیت باعث افزایش سنتز کلاژن نوع ۱ نسبت به دارونما میشود.
۶. آیا از سلامت استخوان حمایت میکند؟
کاهش تراکم استخوان در زنان یائسه شایع است.
در یک مطالعه در سال ۲۰۲۲ روی ۶۰ زن یائسه مبتلا به کاهش تراکم استخوان:
مصرف ۲۵۰ یا ۵۰۰ میلیگرم شیلاجیت باعث:
- کاهش تحلیل استخوان
- کاهش التهاب
- کاهش استرس اکسیداتیو
شد.
۷. آیا از کمخونی ناشی از فقر آهن جلوگیری میکند؟
شیلاجیت ممکن است به دلیل داشتن آهن طبیعی (در برخی انواع) به پیشگیری از کمخونی کمک کند.
اما میزان آهن آن به منبع و فرآوری بستگی دارد. برخی محصولات ممکن است آهن کمی داشته باشند. بنابراین قبل از مصرف برای کمخونی باید با پزشک مشورت کرد.
۸. آیا به حفظ قدرت عضلانی کمک میکند؟
در مطالعهای روی ۶۳ مرد:
- گروه دوز بالا (۵۰۰ میلیگرم) قدرت عضلانی بیشتری را حفظ کردند
- نسبت به گروه دوز پایین و دارونما
این نتایج امیدوارکننده است، اما هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است.
۹. آیا خاصیت ضدویروسی دارد؟
یک مطالعه آزمایشگاهی (۲۰۱۵) نشان داد که شیلاجیت میتواند برخی ویروسها مانند:
- ویروس هرپس
- ویروس RSV
را غیرفعال کند.
اما این نتایج در محیط آزمایشگاه بوده و هنوز در انسان اثبات نشده است.
عوارض جانبی
به دلیل کمبود تحقیقات، اطلاعات کامل درباره ایمنی شیلاجیت وجود ندارد. برخی نگرانیها:
- افزایش سطح آهن (خطر برای افراد با هموکروماتوز)
- تغییر در سطح هورمونها (افزایش تستوسترون)
- آلودگی نمونههای خام به فلزات سنگین یا قارچها
ایمنی و تداخل دارویی
در حال حاضر تداخل دارویی مشخصی گزارش نشده، اما این به معنای بیخطر بودن کامل نیست.
قبل از مصرف، بررسی ترکیبات با پزشک ضروری است.
چه کسانی نباید مصرف کنند؟
- زنان باردار یا شیرده
- کودکان
- افراد مبتلا به تجمع آهن (هموکروماتوز)
- افرادی با مشکلات هورمونی (مثل تستوسترون بالا)
دوز مصرف
دوز استاندارد مشخصی وجود ندارد.
مطالعات از مقادیر مختلفی استفاده کردهاند و مصرف باید تحت نظر پزشک باشد.
منابع و نحوه مصرف
شیلاجیت به شکلهای مختلفی عرضه میشود:
- کپسول
- پودر
- مایع (رزین)
- پاستیل
رزین را میتوان:
- بهتنهایی مصرف کرد
- یا با عسل، چای، شیر یا آبمیوه مخلوط نمود
نکات مهم
- برخی محصولات ممکن است حاوی فلزات سنگین باشند
- حتی محصولات «تصفیهشده» هم ممکن است آلودگی داشته باشند
- هیچ مکملی نباید بهعنوان درمان قطعی بیماری معرفی شود
در آمریکا، مکملها مانند داروها بهطور سختگیرانه کنترل نمیشوند، بنابراین انتخاب محصولات معتبر و مشورت با متخصص ضروری است.
جمعبندی
شیلاجیت یک مکمل طبیعی با پتانسیلهای قابلتوجه در زمینههایی مانند سلامت مغز، باروری، قلب و استخوان است، اما بسیاری از این مزایا هنوز نیاز به تأیید علمی قویتر دارند.
منبع
https://www.verywellhealth.com/the-benefits-of-shilajit-89514